Học tiếng Anh qua sách: từ trình độ trung cấp đến trôi chảy

Bạn đã học tiếng Anh nhiều năm, từ cấp hai đến đại học, có khi thêm cả trung tâm. Bạn xem phim có phụ đề và hiểu khá nhiều. Nhưng mở một cuốn tiểu thuyết tiếng Anh ra, đọc được ba trang là mệt và gấp sách lại. Đó là “bức tường trung cấp” quen thuộc mà hầu như người học nào cũng gặp.

Cách chắc chắn nhất để vượt qua không phải là thêm một cuốn ngữ pháp, mà là đọc thật nhiều: đúng trình độ của bạn, những câu chuyện khiến bạn muốn đọc đến trang cuối.

Vì sao đọc sách đưa bạn từ trung cấp đến trôi chảy

Ở trình độ trung cấp, bạn không còn thiếu ngữ pháp. Bạn thiếu những giờ tiếp xúc với tiếng Anh thật: hàng nghìn câu văn mà cùng một từ xuất hiện đi xuất hiện lại trong những ngữ cảnh khác nhau, cho đến khi bạn không cần dịch thầm trong đầu nữa.

Nghiên cứu từ lâu đã chỉ theo hướng này. Stephen Krashen (1982, Principles and Practice in Second Language Acquisition) cho rằng con người tiếp thu ngôn ngữ khi hiểu được thông điệp, chứ không phải khi học thuộc quy tắc. Hu và Nation (2000, “Unknown vocabulary density and reading comprehension”) phát hiện rằng để hiểu tốt một văn bản hư cấu mà không cần trợ giúp, người đọc cần biết khoảng 98% số từ trong đó, tức là cứ năm mươi từ mới có một từ lạ. Paul Nation (2006, “How large a vocabulary is needed for reading and listening?”) ước tính rằng để đọc thoải mái văn bản thật, cần khoảng 8.000 đến 9.000 họ từ.

Không lớp học nào cho bạn lượng từ vựng ấy. Đọc mở rộng thì có thể. Day và Bamford (1998, Extensive Reading in the Second Language Classroom) mô tả phương pháp này rất giản dị: đọc nhiều, đọc những gì dễ với mình, và tự chọn sách theo sở thích.

Người Việt hay vấp ở đâu khi học tiếng Anh

Động từ phải đổi dạng. Tiếng Việt không chia động từ: “hôm qua tôi đi chợ”, “hôm nay tôi đi chợ”, chữ “đi” vẫn vậy. Tiếng Anh thì phải đổi: Yesterday I went to the market. Ngôi thứ ba số ít còn thêm -s: She goes, không phải She go. Đọc nhiều, mắt bạn quen với những biến đổi ấy trước khi bạn kịp nghĩ về quy tắc.

Số nhiều và mạo từ. Tiếng Việt có “những”, “các” nhưng thường có thể lược bỏ; tiếng Anh thì bắt buộc: two books, không phải two book. Tiếng Việt cũng không có a hay the. I saw a cat. The cat was black. Lần đầu nhắc đến dùng a, khi đã biết rồi thì dùng the.

Động từ to be với tính từ. “Cô ấy đẹp” là She is beautiful, không phải She beautiful. Tiếng Anh luôn cần động từ trong câu.

Thì hiện tại hoàn thành. “Tôi sống ở đây được ba năm rồi” là I have lived here for three years. Chữ “rồi” quen thuộc của tiếng Việt nhiều khi tương ứng với thì hiện tại hoàn thành.

Trật tự từ. Tiếng Việt nói “chiếc xe đỏ”, tính từ đứng sau danh từ; tiếng Anh nói a red car. Nhưng có một tin vui: “cuốn sách tôi mua hôm qua” và the book I bought yesterday có cùng trật tự. Ở điểm này, người Việt đọc mệnh đề quan hệ dễ hơn nhiều người học khác.

Cụm động từ. Give up (từ bỏ), put off (hoãn lại), run into (tình cờ gặp), look forward to (mong chờ). Tiểu thuyết đầy những cụm này, và học chúng trong câu chuyện dễ nhớ hơn nhiều so với học trong danh sách.

Âm cuối và trọng âm. Đây là điểm khó nhất của nhiều người Việt: nuốt âm cuối. Rice nghe thành “rai”, five thành “fai”, cats mất chữ s. Tiếng Việt có thanh điệu và mỗi âm tiết đều rõ ràng, còn tiếng Anh có âm nhấn và âm lướt. Chính tả tiếng Anh lại chẳng giúp được gì: though, through, tough, thought trông gần giống nhau nhưng đọc khác hẳn. Vì vậy, hãy vừa đọc vừa nghe.

Đọc tiếng Anh ở mỗi cấp độ trông như thế nào

Dưới đây là đoạn mở đầu của Những người phụ nữ bé nhỏ, được viết ở bốn cấp độ của Khung tham chiếu chung châu Âu (CEFR). Các cấp độ được giải thích chi tiết ở trang /levels.

A2 (sơ cấp). Câu ngắn, thì hiện tại hoặc quá khứ đơn, từ vựng hằng ngày.

It is almost Christmas. The four March sisters are at home. They are sad because they have no money for presents.

Mọi thứ đều rõ ràng. Have no money nghĩa là “không có tiền”, một cách nói phủ định rất thường gặp mà không cần not.

B1 (trung cấp). Câu dài hơn, có liên từ và tương lai trong quá khứ.

It was nearly Christmas, but the March sisters were not happy. Their family was poor that year, so there would be no presents.

There would be no presents nghĩa là “sẽ không có quà”, nhưng nhìn từ quá khứ nên dùng would thay cho will.

B2 (trung cao cấp). Nhiều sắc thái hơn, cấu trúc đặc trưng của văn viết.

Lying on the rug by the fire, Jo complained that Christmas would not feel like Christmas without any presents, and her sisters, though they said less, felt the same.

Lying on the rug là mệnh đề phân từ, nghĩa là “đang nằm trên tấm thảm”. Though they said less là “dù ít nói hơn”.

C1 (cao cấp). Rất gần với nguyên tác của Louisa May Alcott.

“Christmas won’t be Christmas without any presents,” grumbled Jo, lying on the rug.

Grumbled nghĩa là “càu nhàu”: văn chương dùng những động từ giàu sắc thái thay cho said. Còn Christmas won’t be Christmas là lối nói “Giáng sinh mà không có quà thì chẳng ra Giáng sinh”. Hiểu được lối nói ấy chính là cảm giác của trình độ C1.

Kế hoạch mỗi ngày: vừa đọc vừa nghe

Ba mươi đến bốn mươi phút mỗi ngày là đủ, miễn là đều đặn.

1. Nghe trước (10 phút). Mở phần đọc của chương và dõi theo chữ bằng mắt. Đừng dừng lại, hãy bắt nhịp và làm quen cách phát âm thật trước đã.
2. Đọc theo nhịp của bạn (15–20 phút). Quay lại đầu chương và đọc. Chỉ chạm vào một từ khi nó khiến bạn không hiểu câu. Nếu đã nắm được ý, cứ đọc tiếp.
3. Ôn lại bằng tai (5–10 phút). Trên xe buýt hay khi đi dạo, nghe lại chương vừa đọc, lần này không nhìn chữ. Bạn sẽ ngạc nhiên vì mình hiểu được nhiều đến vậy.
4. Ghi lại ba cách diễn đạt. Không phải hai mươi, chỉ ba thôi: một cụm động từ, một cụm từ hay đi cùng nhau, một câu bạn thích.

Vừa đọc vừa nghe không phải mẹo vặt. Stuart Webb và Anna Chang (2015, “Second language vocabulary learning through extensive reading with audio support”) đã nghiên cứu những người học tiếng Anh đọc sách phân cấp kèm bản ghi âm, và thấy họ học được từ vựng trong lúc đọc, nhất là những từ xuất hiện nhiều lần.

Khi nào nên lên cấp? Khi bạn đọc hết chương mà gần như không phải chạm vào từ nào, và việc đọc trở nên nhẹ nhàng. Dấu hiệu là sự thoải mái, không phải sự nhàm chán.

Nên bắt đầu với những tác phẩm kinh điển nào

Hãy chọn những câu chuyện hấp dẫn, khiến bạn muốn lật sang trang tiếp theo.

• Những người phụ nữ bé nhỏ: bốn chị em nhà March, nhiều đối thoại đời thường. Hợp với trình độ B1.
• Đảo giấu vàng: cướp biển, tấm bản đồ và người đầu bếp một chân. Văn kể chuyện thẳng thắn, dễ theo.
• Những cuộc phiêu lưu của Sherlock Holmes: mười hai vụ án ngắn, mỗi vụ đọc trong một buổi tối.
• Tám mươi ngày vòng quanh thế giới: nếu bạn đã đọc bản tiếng Việt, biết trước cốt truyện giúp bạn dồn hết sự chú ý vào ngôn ngữ.
• Bá tước Monte Cristo: câu chuyện báo thù quen thuộc với nhiều thế hệ độc giả Việt, hợp với B2.
• Những người khốn khổ: để dành cho B2 hoặc C1, khi bạn sẵn sàng cho một tiểu thuyết lớn.

Toàn bộ danh mục, khoảng một trăm tác phẩm kinh điển, có ở /books.

Lexo giúp bạn như thế nào

Lexo là ứng dụng trên iPhone và iPad để đọc những cuốn tiểu thuyết lớn bằng ngôn ngữ bạn đang học, được viết lại theo trình độ của bạn, từ A2 đến C2. Mỗi cuốn sách có năm cấp độ: ở C1, văn bản rất gần nguyên tác; ở C2 là toàn bộ tiểu thuyết. Bạn chọn cấp độ cho từng cuốn.

• Giải thích bằng tiếng Việt. Chạm vào bất kỳ từ nào để xem nghĩa của nó trong chính câu đó, thay vì một danh sách nghĩa trong từ điển. Kèm theo là dạng gốc, từ loại, nghĩa của cụm động từ hay thành ngữ chứa từ đó, và bản dịch cả câu.
• Giọng đọc trọn cuốn. Cả cuốn sách đều có giọng đọc, mỗi nhân vật một giọng, và chữ được tô sáng theo từng từ khi bạn nghe. Bạn cũng có thể nghe riêng từng từ.
• Từng câu một. Chế độ hiển thị mỗi lần một câu, kèm âm thanh và bản dịch, dành cho những đoạn khó.
• Danh sách từ. Lưu lại những từ bạn muốn nhớ.
• Ấn bản đầu tiên. Nhiều ấn bản chưa hề tồn tại. Nếu bạn là người đầu tiên yêu cầu một cuốn sách ở một cấp độ nào đó, Lexo sẽ viết nó cho bạn: chương một sẵn sàng sau vài phút, các chương sau đến dần trong lúc bạn đọc, và bạn giữ một dấu “Ấn bản đầu tiên” có ghi ngày.
• Đọc ngoại tuyến, không cần tài khoản. Sách được tải về máy, và việc mua sách thực hiện qua Apple ID của bạn.

Lexo đang trong giai đoạn beta và sắp có mặt trên App Store. Nếu muốn biết khi nào ra mắt, hãy đăng ký nhận thông báo. Và để tìm hiểu thêm về ứng dụng, hãy bắt đầu từ trang chủ tiếng Việt.