Nauka angielskiego przez czytanie: od poziomu średniego do płynności

Uczyłeś się angielskiego latami: w szkole, na kursie, może na studiach. Oglądasz seriale z napisami i całkiem nieźle sobie radzisz. Ale kiedy otwierasz powieść po angielsku, po trzech stronach jesteś zmęczony i odkładasz książkę. To słynny próg średniozaawansowany i zna go prawie każdy, kto uczy się angielskiego w Polsce.

Najpewniej wyprowadza z niego nie kolejny podręcznik do gramatyki, tylko dużo czytania: na twoim poziomie, historii, które chcesz skończyć.

Dlaczego czytanie prowadzi od poziomu średniego do płynności

Na poziomie średnim gramatyki już ci nie brakuje. Brakuje godzin prawdziwego angielskiego: tysięcy zdań, w których te same słowa wracają w różnych kontekstach, aż przestajesz je w głowie tłumaczyć.

Badania od dawna wskazują ten kierunek. Stephen Krashen (1982, Principles and Practice in Second Language Acquisition) twierdził, że język przyswajamy, rozumiejąc komunikaty, a nie wkuwając reguły. Hu i Nation (2000, „Unknown vocabulary density and reading comprehension”) wykazali, że do dobrego zrozumienia tekstu literackiego bez pomocy trzeba znać około 98 procent słów: jedno nieznane na pięćdziesiąt. Paul Nation (2006, „How large a vocabulary is needed for reading and listening?”) oszacował, że swobodne czytanie autentycznych tekstów wymaga znajomości 8–9 tysięcy rodzin wyrazów.

Takiego słownictwa nie da żaden kurs. Da je czytanie ekstensywne. Day i Bamford (1998, Extensive Reading in the Second Language Classroom) opisują je prosto: czytać dużo, teksty dla siebie łatwe, wybrane dla przyjemności.

Co sprawia Polakom trudność w angielskim

Przedimki. W polskim nie ma ani a, ani the. I saw a cat. The cat was black. Rzecz wspomniana po raz pierwszy dostaje a, znana już z kontekstu dostaje the. Regułę zna każdy; wyczucie przychodzi dopiero po tysiącach przeczytanych zdań.

Czasy zamiast aspektu. Polski ma aspekt: „czytałem” i „przeczytałem”. Angielski wyraża tę różnicę czasami: I was reading to coś innego niż I read czy I have read. Stąd słynny Present Perfect. „Mieszkam tu od trzech lat” to I have lived here for three years, a nie I live here since three years.

Szyk zdania. Po polsku „Psa ugryzł kot” i „Kot ugryzł psa” znaczą to samo, bo o wszystkim decydują końcówki. Po angielsku decyduje kolejność: The cat bit the dog to zupełnie inna historia niż The dog bit the cat.

Jedno przeczenie. „Nikt nic nie wie” to po angielsku Nobody knows anything. Polska podwójna negacja w angielskim się nie sprawdza.

Fałszywi przyjaciele. Actually znaczy „właściwie, tak naprawdę”, a nie „aktualnie” (currently). Eventually to „w końcu”, nie „ewentualnie” (possibly). Ordinary znaczy „zwyczajny”, a nie „ordynarny”. Receipt to paragon, nie recepta (prescription). A sympathetic to „współczujący”, nie „sympatyczny” (nice).

Phrasal verbs. Give up (poddać się), put off (odłożyć na później), run into (wpaść na kogoś), look forward to (nie móc się doczekać). Powieści są ich pełne i tam najlepiej je poznawać: w zdaniu, nie na liście.

Wymowa. Think łatwo zamienia się w „fink” albo „sink”. Polskie ubezdźwięcznienie na końcu wyrazu sprawia, że bed brzmi jak bet, a dog jak dock. Do tego długie i krótkie samogłoski (ship i sheep) oraz pisownia, która prawie nic nie zdradza: though, through, tough, thought. Dlatego warto czytać, słuchając.

Jak wygląda czytanie na każdym poziomie

Oto początek Opowieści wigilijnej Dickensa napisany na czterech poziomach Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ, ang. CEFR). Poziomy są dokładnie opisane na stronie /levels.

A2 (podstawowy). Krótkie zdania, czas teraźniejszy lub prosty przeszły, codzienne słownictwo.

Scrooge has a lot of money, but he is not a happy man. He does not like Christmas. He does not like people.

Wszystko jest przejrzyste. Zwróć uwagę na does not like: przeczenie w angielskim potrzebuje operatora do.

B1 (średni). Dłuższe zdania, pierwsze zdania względne, proste wyrażenia.

Scrooge was a rich old man who lived alone. He never gave money to anyone, and he thought that Christmas was a waste of time.

A waste of time to „strata czasu”. I znów jedno przeczenie: never gave … to anyone, a nie „nigdy nikomu nie dawał”.

B2 (średnio zaawansowany). Więcej niuansów, konstrukcje typowe dla języka pisanego.

Scrooge’s business partner, Marley, had been dead for seven years, and Scrooge, who cared for nothing but money, had hardly noticed.

Had been dead for seven years to Past Perfect: „od siedmiu lat nie żył”. Nothing but money znaczy „nic oprócz pieniędzy”, a hardly to „prawie wcale”, a nie „ciężko”.

C1 (zaawansowany). Bardzo blisko oryginału Dickensa.

Marley was dead: to begin with. There is no doubt whatever about that. Old Marley was as dead as a door-nail.

To begin with to „po pierwsze, na początek”, a as dead as a door-nail to idiom: „martwy na amen”. Takich zwrotów nie ma w podręczniku, a w literaturze są na każdej stronie.

Plan na każdy dzień: czytanie i słuchanie naraz

Wystarczy trzydzieści, czterdzieści minut dziennie, byle regularnie.

1. Najpierw posłuchaj (10 minut). Włącz nagranie rozdziału i śledź tekst wzrokiem. Złap rytm i prawdziwą wymowę, zanim zatrzymasz się na czymkolwiek.
2. Czytaj we własnym tempie (15–20 minut). Wróć do początku rozdziału. Dotykaj słowa tylko wtedy, gdy blokuje zrozumienie zdania. Jeśli łapiesz sens, czytaj dalej.
3. Powtórz uchem (5–10 minut). W tramwaju, w autobusie albo na spacerze posłuchaj jeszcze raz tego, co właśnie przeczytałeś, tym razem bez tekstu. Zdziwisz się, ile rozumiesz.
4. Zapisz trzy wyrażenia. Nie dwadzieścia, tylko trzy. Jeden phrasal verb, jedną kolokację, jedno zdanie, które ci się spodobało.

Czytanie ze słuchaniem to nie sztuczka. Stuart Webb i Anna Chang (2015, „Second language vocabulary learning through extensive reading with audio support”) badali uczniów, którzy czytali uproszczone książki po angielsku razem z nagraniem. Uczniowie przyswajali słownictwo przy okazji, zwłaszcza słowa, które pojawiały się częściej.

Kiedy przejść na wyższy poziom? Gdy kończysz rozdziały, prawie nie dotykając słów, i czytanie staje się wygodne. Sygnałem jest wygoda, nie nuda.

Od jakich klasyków zacząć

Wybieraj mocne historie, które same ciągną cię do następnej strony.

• Opowieść wigilijna: wielu z nas zna ją ze szkolnych lektur. Krótka, a znajomość fabuły pozwala skupić się na języku.
• Tajemniczy ogród: spokojna, klarowna proza, w sam raz na B1.
• Ania z Zielonego Wzgórza: gadatliwa Ania to skarbnica żywego, potocznego angielskiego.
• Wyspa skarbów: piraci, mapa i jednonogi kucharz. Prosta, wartka narracja.
• Przygody Sherlocka Holmesa: dwanaście krótkich spraw, każdą przeczytasz w jeden wieczór.
• Frankenstein: na B2 albo C1, gdy będziesz gotów na długie, mroczne zdania.

Pełny katalog, około stu klasyków, znajdziesz pod adresem /books.

Jak pomaga Lexo

Lexo to aplikacja na iPhone’a i iPada do czytania wielkich powieści w języku, którego się uczysz, napisanych na nowo na twoim poziomie, od A2 do C2. Każda książka ma pięć poziomów: na C1 tekst jest bardzo bliski oryginału, na C2 to pełna powieść. Poziom wybierasz osobno dla każdej książki.

• Wyjaśnienia po polsku. Dotknij dowolnego słowa, a zobaczysz, co znaczy w tym konkretnym zdaniu, zamiast listy haseł ze słownika. Do tego forma podstawowa, część mowy, znaczenie phrasal verbu albo idiomu, w którym występuje, i tłumaczenie całego zdania.
• Cała książka z lektorem. Każda książka jest w całości nagrana, z różnymi głosami dla postaci, a tekst podświetla się słowo po słowie. Każde słowo możesz też odsłuchać osobno.
• Zdanie po zdaniu. Tryb, który pokazuje jedno zdanie naraz, z nagraniem i tłumaczeniem, na trudniejsze fragmenty.
• Lista słówek. Zapisujesz te, które chcesz zapamiętać.
• Pierwsze wydania. Wielu wydań jeszcze nie ma. Jeśli jako pierwszy poprosisz o daną książkę na danym poziomie, Lexo napisze ją dla ciebie: pierwszy rozdział jest gotowy w kilka minut, reszta pojawia się, gdy czytasz, a ty zachowujesz datowany znak „Pierwsze wydanie”.
• Offline i bez konta. Książki pobierasz na urządzenie, a zakupy przechodzą przez twój Apple ID.

Lexo jest w fazie beta i wkrótce trafi do App Store. Jeśli chcesz wiedzieć kiedy, zapisz się na powiadomienie o premierze. A żeby lepiej poznać aplikację, zajrzyj na polską stronę główną.